Κυριακή, 5 Αυγούστου 2012

Υγεία και γνώση

Σε προηγούμενο κείμενο (Μανιφέστο) τονίστηκε η σημασία της γνώσης στην αυτοδιαχείριση της υγείας. Η καλή γνώση των εξελίξεων στον τομέα της υγείας είναι σήμερα ταυτόχρονα δυνατή και απαραίτητη για όλους μας. Δυνατή χάρη στην ανάπτυξη της τεχνολογίας και την σημαντική αύξηση της χρήσης του ίντερνετ, η οποία έχει ως συνέπεια την εύκολη πρόσβαση σε τεράστιο όγκο πληροφοριών. Απαραίτητη λόγω των ταχύτατων εξελίξεων σε όλες τις επιστήμες υγείας, που μας αναγκάζουν να αναθεωρούμε απόψεις που θεωρούσαμε ως δεδομένες (πχ τελευταία αμφισβητείται έντονα η χρήση φθορίου για προστασία των δοντιών καθώς και ο ρόλος της χοληστερόλης σε καρδιακές παθήσεις).

Όμως τι ακριβώς αφορά η γνώση αυτή; Η απάντηση έχει πολλές πλευρές, όπως άλλωστε περίπλοκη είναι και η υγεία μας. Κατ' αρχήν, πρέπει κανείς να ξέρει μερικά πράγματα για το σώμα μας και πώς λειτουργεί, αλλά και τι μπορεί να πάει στραβά στην λειτουργία του. Στην ουσία το ανθρώπινο σώμα είναι ένας από τους τελειότερους μηχανισμούς της φύσης και γνωρίζοντας κάποια πράγματα για το πώς λειτουργεί, μπορούμε να το διατηρούμε σε καλή κατάσταση. Δεν χρειάζεται φυσικά να έχει κανείς διδακτορικό στη Φυσιολογία, απλώς να ξέρει τα βασικά της λειτουργίας του κάθε συστήματος (καρδιά, γαστρεντερικό σύστημα, νευρικό κλπ) και να καταλαβαίνει πώς δημιουργείται η ασθένεια. 

Από την άλλη, πρέπει να γνωρίζει κανείς πού να ψάξει για αξιόπιστες πληροφορίες στο διαδίκτυο  αλλά και να έχει τρόπους να διακρίνει κατά πόσο η πληροφορία είναι όντως αξιόπιστη. Σήμερα κατακλυζόμαστε από διάφορες ''επιστημονικές πληροφορίες'' σε διαφημίσεις, εκπομπές στην τηλεόραση με καλεσμένους κάθε λογής ''ειδικούς'' κλπ. Συχνά μάλιστα οι πληροφορίες αυτές υπόσχονται  θαυματουργές θεραπείες με το τάδε προϊόν, υποτίθεται βασισμένο σε επιστημονικά γεγονότα. Στην ουσία όμως κανείς δεν παραθέτει αποτελέσματα ερευνών και επιστημονικά στοιχεία ή , όταν αυτά παρατίθενται, συχνά οι έρευνες δεν έχουν γίνει τηρώντας όλους τους κανόνες μιας επιστημονικής έρευνας. Για να είναι αποδεκτή μια ιατρική, φαρμακευτική κλπ έρευνα πρέπει να τηρεί κάποιες προϋποθέσεις: οι ερευνητές καταγράφουν αναλυτικά κάθε υπόθεση τους, τα βήματα που ακολούθησαν και τα τελικά αποτελέσματα και συμπεράσματα της έρευνας. Στη συνέχεια αποστέλλουν όλα αυτά τα στοιχεία στις κριτικές ομάδες επιστημονικών εντύπων (αποτελούνται από καταξιωμένους επιστήμονες του τομέα που αφορά η έρευνα), οι οποίες ελέγχουν κατά πόσο η έρευνα έγινε σωστά, τα αποτελέσματα έχουν καταγραφεί σωστά και τα συμπεράσματα της έρευνας όντως αντανακλούν τα αποτελέσματά της. Εφόσον λοιπόν πληρούνται όλες οι προϋποθέσεις και η έρευνα περάσει το τεστ, δημοσιεύεται στο περιοδικό και πλέον θεωρείται ''peer- reviewed'' (ότι, δηλαδή, έχει ελεγχθεί και κριθεί ικανοποιητική από συναδέρφους των ερευνητών). Βέβαια, λαμβάνοντας υπόψιν την επιρροή των μεγάλων εταιριών τόσο στους ερευνητές (μέσω χρηματοδότησης) όσο και στα επιστημονικά έντυπα, μπορούμε να δούμε ότι ακόμα και αυτή η διαδικασία ελέγχου δεν είναι πλήρως αδιάβλητη. Παρόλα αυτά, οι βάσεις δεδομένων στο διαδίκτυο που περιέχουν τις δημοσιευμένες έρευνες (θα αναφέρω ορισμένους ιστότοπους στο τέλος του άρθρου) αποτελούν γενικά έναν αξιόπιστο χώρο αναζήτησης ιατρικών πληροφοριών.

Εκτός των παραπάνω, όμως, σημαντικό είναι να γνωρίζει κανείς πώς μπορεί να χρησιμοποιήσει τις πληροφορίες αυτές, όταν γίνεται, για να παρασκευάσει μερικά απλά θεραπευτικά σκευάσματα και καλλυντικά από απλά, φυσικά υλικά. Η πρακτική αυτή πλευρά της γνώσης περιλαμβάνει την παρασκευή απλών φαρμακευτικών μορφών (κρέμες, αλοιφές, σιρόπια, εκχυλίσματα κλπ), την συγκομιδή και χρήση φυσικών συστατικών από βότανα κλπ αλλά και τους τρόπους χρήσης των απλών αυτών φαρμάκων για την πρόληψη και αντιμετώπιση απλών προβλημάτων υγείας (πχ ακμή, κρυολόγημα, εύκολες περιπτώσεις γρίπης, δύσοσμη αναπνοή κλπ) καθώς επίσης και τα σημεία που πρέπει να προσέξει κανείς ώστε η χρήση να γίνεται με ασφάλεια. Τέλος, πολύ σημαντικό είναι να γνωρίζουμε τα όρια του τι μπορούμε να κάνουμε οι ίδιοι και πότε να ζητάμε την βοήθεια των ειδικών της υγείας. Έτσι, θα καταφέρουμε να διατηρήσουμε μια ισορροπία μεταξύ της αυτονομίας μας και της αναζήτησης βοήθειας, ενώ, ακόμα και όταν όντως απαιτείται η συμβουλή από γιατρό και η λήψη πχ κάποιου φαρμάκου, οι γνώσεις μας θα μας επιτρέψουν να ελέγξουμε και τέλος να εφαρμόσουμε καλύτερα την θεραπευτική αγωγή που συστήνεται.

Οι παρακάτω ιστότοποι περιέχουν πληθώρα ιατρικών και φαρμακευτικών πληροφοριών και είναι εξαιρετικά χρήσιμοι για όποιον ενδιαφέρεται για τις επιστήμες της υγείας. Δυστυχώς, είναι γραμμένοι στα αγγλικά και συχνά περιλαμβάνουν δύσκολη ορολογία, όμως με κάποια γνώση της γλώσσας, τη βοήθεια ενός καλού λεξικού και υπομονή μπορούν να αναζητήσουν και να αξιοποιήσουν τις περιεχόμενες πληροφορίες. 

Α) http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/ Πρόκειται για τον κατεξοχήν ηλεκτρονικό ιστότοπο στον οποίο δημοσιεύονται οι έρευνες του χώρου των επιστημών υγείας. Είναι λίγο δύσκολος στην εκμάθηση και περιέχει υπερπληθώρα πληροφοριών, άρα η εξοικείωση απαιτεί χρόνο, όμως σίγουρα αξίζει τον κόπο.

Β)http://www.greenmedinfo.com/  Βάση δεδομένων με περιεχόμενο παρόμοιο με το pubmed (από το οποίο αντλεί και τις πληροφορίες του), όμως είναι περισσότερο εξειδικευμένο σε άρθρα που αφορούν φυσικά προϊόντα, εναλλακτικές προσεγγίσεις σε θέματα υγείας, επιστημονικά τεκμηριωμένες κριτικές σε φάρμακα που κυκλοφορούν κλπ. Όπως και στο pubmed, έτσι κι εδώ οι δημοσιεύσεις είναι peer- reviewed. 

Γ)http://www.mayoclinic.com/ Η Mayo Clinic είναι ένα από τα κορυφαία νοσοκομεία στις ΗΠΑ και παγκοσμίως, με εξειδίκευση στην αντιμετώπιση δύσκολων περιστατικών. Ο ιστότοπός τους περιέχει πληροφορίες για μεγάλο αριθμό ασθενειών, θεραπευτικών μέσων, συμβουλών για καλύτερη υγεία κλπ. και είναι επίσης μάλλον αξιόπιστος.

Σε περίπτωση που ανακαλύπτω κάποιον άλλον ενδιαφέρον ιστότοπο, θα τον δημοσιεύω. Τέλος, εάν κάποιος από τους αναγνώστες θα ήθελε να διορθώσει κάτι, να προτείνει κάποιον άλλον ιστότοπο ή να κάνει οποιαδήποτε κριτική κλπ, περιμένω ευχαρίστως τα σχόλιά σας.

Τρίτη, 7 Φεβρουαρίου 2012

Μανιφέστο

''Υγεία να 'χουμε και όλα τα άλλα θα έρθουν''.
Αν και το τι ακριβώς ορίζουμε ως υγεία διαφέρει από άνθρωπο σε άνθρωπο, η διατήρησή της αποτελεί σημαντικό παράγοντα για καλύτερη ζωή.

Από την αρχή της ιστορίας, η υγεία ήταν ένας τομέας που απασχόλησε σοβαρά τον άνθρωπο. Υπάρχουν αναφορές σε Αιγυπτιακούς παπύρους (πάπυρος του Ebers, 1550 πΧ) για χρήση φαρμακευτικών φυτών, ενώ πολλοί υποστηρίζουν ότι οι Βαβυλώνιοι και οι Ασσύριοι είχαν ιατρούς ακόμα παλαιότερα (κώδικας Χαμουραμπί, 18ος αι. π.Χ). Η παράδοση συνεχίστηκε από τους Έλληνες και Ρωμαίους, ενώ κατά τον μεσαίωνα μεγάλες ανακαλύψεις στον τομέα της ιατρικής έγιναν από τους Άραβες. Φυσικά, η μεγάλη πρόοδος της ιατρικής συνεχίστηκε κατά την Αναγέννηση στην Ευρώπη και έφτασε στο αποκορύφωμά της κατά τον 20ο αιώνα, με την ανακάλυψη των αντιβιοτικών, την ανάπτυξη της διαγνωστικής και πολλές άλλες σημαντικές καινοτομίες.

Παρ'όλα αυτά, την μεγάλη πρόοδο στον τομέα της υγείας ακολούθησε και η βιομηχανοποίησή της. Η λεγόμενη ''βιομηχανία της υγείας'' περιλαμβάνει 2 μεγάλους κλάδους: τη βιομηχανία φαρμάκων και τον την προσφορά υπηρεσιών υγείας. Η πρώτη αναπτύχθηκε τρομερά λόγω κυρίως της μεγάλης ανάπτυξης της οργανικής χημείας και της τάσης για αντικατάσταση των φυτικών φαρμακευτικών σκευασμάτων από καθαρές ουσίες. Έτσι, οι φαρμακοβιομηχανίες σήμερα, ιδιαίτερα οι μεγάλες, αποτελούν την κυριότερη (αν όχι την μόνη) πηγή ''αξιόπιστων'' φαρμάκων, ενώ τα κέρδη τους είναι τεράστια. Δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις, όμως, που για διάφορους λόγους οι εταιρίες επέτρεψαν την κυκλοφορία φαρμάκων αμφιβόλου ασφάλειας ή και αποτελεσματικότητας, με αποτέλεσμα σοβαρά προβλήματα υγείας. Ας μην ξεχνάμε ότι η φαρμακοβιομηχανία έχει ισχυρότατο λόμπυ στις περισσότερες κυβερνήσεις ενώ χρηματοδοτεί και μεγάλο μέρος της φαρμακευτικής και ιατρικής έρευνας.

Όσον αφορά τον δεύτερο κλάδο, περιλαμβάνει τους γιατρούς, νοσοκόμους, ψυχολόγους, φαρμακοποιούς και όλους τους άλλους που, έναντι αμοιβής, προσφέρουν συμβουλευτική και άλλες υπηρεσίες υγείας. Χαρακτηριστικό της κατηγορίας αυτής είναι ότι οι περισσότεροι από τους παράγοντές της (με κύριους εκπροσώπους τους γιατρούς) σπουδάζουν για μεγάλο χρονικό διάστημα, αποκτώντας πολύ εξειδικευμένες γνώσεις στους τομείς τους. Έτσι, θεωρούνται ειδικοί και ''αυθεντίες υγείας'', ενώ παράλληλα επικρατεί η άποψη ότι η γνώση πρέπει να πληρώνεται, με αποτέλεσμα την θεώρηση της υγείας ως εμπόρευμα. Σε αυτό συμμετέχουν και οι φαρμακοβιομηχανίες και ο τρόπος με τον οποίο λειτουργεί η ''δημόσια περίθαλψη'' σήμερα, καθώς οι εταιρίες προσπαθούν να αυξάνουν την συνταγογράφηση και χορήγηση φαρμάκων μέσω διαφόρων ''δώρων'' (χρηματικές αμοιβές, συνέδρια κλπ) σε ιατρούς, φαρμακοποιούς κ.α. παράγοντες της υγείας. Εκτός αυτού, έχει παρατηρηθεί η δημιουργία νέων ασθενειών. Για παράδειγμα, η εμμηνόπαυση, που αποτελεί φυσιολογικό στάδιο στον κύκλο της ζωής της γυναίκας, πλέον αντιμετωπίζεται με ορμόνες λες και πρόκειται για ορμονική διαταραχή. Εκτός αυτού, η υπερκινητικότητα των παιδιών, που είναι φυσιολογικό στοιχείο του χαρακτήρα ορισμένων παιδιών, μέχρι πρόσφατα αντιμετωπιζόταν με χορήγηση πολύ επικίνδυνων φαρμάκων (αμφεταμίνες, Ritalin).

Μέσα σε αυτό το κλίμα, ο άνθρωπος νιώθει ανίκανος να διαχειριστεί την υγεία του και αναγκάζεται να προσφεύγει στις (ακριβές και σε πολλές περιπτώσεις αχρείαστες) υπηρεσίες της εν λόγω βιομηχανίας. Ακόμα και για τις πιο απλές ασθένειες (πχ κρυολόγημα) επισκεπτόμαστε τον γιατρό και φορτωνόμαστε με δεκάδες φάρμακα. Εδώ πρέπει να τονίσω ότι οι ιατρικές συμβουλές και τα φάρμακα δεν είναι απαραίτητα άχρηστα ή επικίνδυνα. Όμως πρέπει ο καθένας μας να είναι σε θέση, έστω εώς ένα βαθμό, να ξέρει πότε θα τα χρησιμοποιήσει και πότε όχι. Η γνώση αυτή, σε συνδυασμό με την ικανότητα πρόληψης και αντιμετώπισης διαφόρων συχνών προβλημάτων υγείας (σπιτικά φυτικά φάρμακα, φυσικοί τρόποι βελτίωσης της καθημερινής υγείας), αποτελούν τα κυριότερα στοιχεία αυτού που αποκαλούμε ''αυτοδιαχείρηση της υγείας''

Αυτός είναι και ο σκοπός του ιστολογίου: να πληροφορήσει για μερικά βασικά θέματα υγείας, να αναφέρει μερικές εναλλακτικές προσεγγίσεις όσον αφορά την θεραπεία και την πρόληψη και, το κυριότερο, να τονίσει την ανάγκη για προσωπική αναζήτηση και έρευνα. Σήμερα έχουμε στα χέρια μας ένα ισχυρό όπλο: το διαδίκτυο, το οποίο περιέχει τεράστιο αριθμό πληροφοριών.

Η γνώση και η ενημέρωση αποτελεί τον καλύτερο σύμμαχο στην προσπάθεια να ξαναπάρουμε τον έλεγχο της υγείας μας στα χέρια μας.